Το μέλλον εισβάλλει στο σήμερα
Έγινε ενημέρωση: 6 Σεπ
Ο επίσης εμβληματικός Γάλλος θεωρητικός Ζιλ Ντελέζ (Gilles Deleuze), ήδη από το 1990 επεσήμαινε στο καταλυτικό δοκίμιο του «Υστερόγραφο στις κοινωνίες του ελέγχου» καταστάσεις που ζούμε, εν πλήρει εξελίξει πλέον. Διείδε, δηλαδή, πως οι κοινωνίες του 19ου και 20ού αιώνα που είχε περιγράψει ο Φουκώ, δηλαδή οι πειθαρχικές κοινωνίες, ενισχυμένες από την εξέλιξη της ψηφιακής τεχνολογίας και ωθούμενες από την καπιταλιστική μετάβαση από το παραγωγικό μοντέλο του εργοστασίου σε αυτό της πολυεθνικής εταιρείας, οδεύουν προς ριζικό μετασχηματισμό τους, στις κοινωνίες του ελέγχου.
Βασικό χαρακτηριστικό της νέας μορφής διακυβέρνησης προέβλεψε πως θα είναι η παροχή ευελιξίας υπό διαρκή ψηφιακή επιτήρηση, με παροχή κινήτρων και αντικινήτρων για συμμόρφωσή τους με όσα απαιτούνται από αυτούς-ές, όπως για παράδειγμα η παροχή πιστωτικών μονάδων η οποία θα συνεπάγεται εξασφάλιση προνομίων. Αντί, είπε, να τοποθετούνται σε θεσμούς μαζικού εγκλεισμού, θα ωθούνται να βάζουν τους εαυτούς τους σε έναν συχνά αόρατο εγκλεισμό έως και διαρκούς εργασίας, προκειμένου να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της επιβίωσής τους στην κοινωνία. «Επιχειρηματίες του εαυτού τους», «ευέλικτη εργασία», μετατροπή των πολιτών από άτομα (individuals) σε μερίδια (dividuals) πιστωτικών μονάδων των «προσόντων» τους και μετασχηματισμός των μεγάλων, δυσκίνητων και δυσάρεστων θεσμών εγκλεισμού σε «κατ’ οίκον»: Κατ’ οίκον νοσηλεία, κατ’ οίκον φυλάκιση, κατ’ οίκον εργασία, κατ’ οίκον εκπαίδευση.
Ο κόσμος που προέβλεψε είναι ήδη εδώ. Ίσως μοιάζει διαφορετικός, διότι παρέχει περιθώρια ευελιξίας στη μορφή του θεσμού, μα αυτός είναι πάντα μονολογικός, διότι το αποτέλεσμα παραμένει ετεροκαθορισμένο. Μάλιστα, η επιτήρηση είναι πιο διεισδυτική, το άτομο ακόμα λιγότερο ελεύθερο. Το Πανοπτικό, το μοντέλο φυλακής που πρότεινε τον 18ο αιώνα ο φιλόσοφος Τζέρεμι Μπένθαμ (Jeremy Bentham) και το οποίο ανέδειξε ο Φουκώ ως το πιο ολοκληρωμένο μοντέλο πειθαρχικής φυλακής και ως πρότυπο του μοντέλου κοινωνίας του 19ου και 20ού αιώνα επειδή οι κρατούμενοι (πίστευαν ότι) ήταν διαρκώς υπό επιτήρηση σε ατομικό επίπεδο, δεν καταργείται, μα διαχέεται αόρατο σε ολόκληρη τη ζωή κάθε ατόμου ξεχωριστά.
[Πηγή κεντρικής φωτογραφίας: εδώ]
