"Κι αν τους βγάζαμε έξω;"
Έγινε ενημέρωση: 23 Σεπ
«κι ας ήταν μια φορά να δεις, μικρέ μου φουκαρά,
πώς μαλακώνω σαν δεν μου μιλάς σκληρά»
Ν. Άσιμος, εδώ
Ας υποθέσουμε ότι στο ελληνικό σχολείο προβλεπόταν και ήταν κανονικοποιημένη στη συνείδησή μας η σχολική ποινή της υποχρεωτικής παραμονής στο σχολείο μετά το σχόλασμα, όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ (‘detention’ τη λένε και πρόκειται, ουσιαστικά, για επιτηρούμενη κράτηση σε μια αίθουσα για κάποιες επιπλέον ώρες).
Ας υποθέσουμε, έπειτα, πως μια εκπαιδευτικός πρότεινε αυτά τα τιμωρημένα παιδιά να μπορούν, αν θέλουν, αντί να κάθονται υπό περιορισμό σε μια αίθουσα, να πάνε μια επιτηρούμενη πεζοπορία στην κοντινή στο σχολείο τους φύση. Πιθανότατα, οι περισσότεροι/ες θα αντιδρούσαν, λέγοντας πως μια τέτοια πρωτοβουλία θα λειτουργούσε ως επιβράβευση, θα έλεγαν πως «τους πάμε κι εκδρομή», πως η τιμωρία πρέπει να είναι δυσάρεστη για να είναι αποτελεσματική κ.λπ.
Ωστόσο, κάτι τέτοιο πραγματοποιείται από το 2024 σε σχολική μονάδα των ΗΠΑ και όχι μόνο λειτούργησε πολύ καλύτερα από τις καθιερωμένες ποινές του εγκλεισμού, μα είχε και ξαφνιαστικά καλά αποτελέσματα στη βελτίωση της συμπεριφοράς των παραβατών/ριών, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα, σισύφεια, «παραδοσιακά» μέτρα πειθάρχησης.
Παραθέτουμε προς επακόλουθο σχολιασμό αποσπάσματα σχετικού άρθρου του Kyle Melnick στην εφημερίδα Washington Post του Οκτωβρίου του 2025 (το πρωτότυπο, ολόκληρο, εδώ):
Κάποιοι/ες μαθητές/ριες λυκείου παραβίασαν σχολικούς κανόνες: έκαναν κοπάνα από το μάθημα, αντιμιλούσαν στους καθηγητές τους ή χρησιμοποιούσαν κινητά παρότι δεν τους επιτρεπόταν. Τους επιβλήθηκε ποινή παραμονής στο σχολείο (detention), που σημαίνει ότι θα κάθονταν σε μια σχολική αίθουσα για λίγες ώρες μετά το σχόλασμα.
Η Leslie Trundy, όμως, σύμβουλος (school councelor) για τους μαθητές ενός σχολείου στο Μέιν και φανατική πεζοπόρος, ήταν ενθουσιασμένη που θα μπορούσε να προσφέρει στους μαθητές την επιλογή να κάνουν πεζοπορία. Μερικοί μαθητές, όμως, ήταν λιγότερο ενθουσιασμένοι.
«Νόμιζα ότι θα ήταν βαρετό», είπε ο Alexander Soto, μαθητής β’ λυκείου. «Γιατί να θέλω να κάνω πεζοπορία;» θυμάται η Elsie Nelson-Walling, μαθήτρια γ’ λυκείου, ότι σκέφτηκε όταν το άκουσε. «Θα μπορούσα απλά να κάτσω εδώ στο σχολείο και να περιμένω να περάσει η ώρα».
Μετά από τις πρώτες τους πεζοπορίες, ωστόσο -μυρίζοντας πεύκα, ακούγοντας τα πουλιά να κελαηδούν και συζητώντας για τη ζωή τους- συνειδητοποίησαν ότι η πεζοπορία δεν ήταν και τόσο κακή. Διαπίστωσαν, εντέλει, ότι βελτίωσε τη διάθεσή τους.
Οι πεζοπορίες των τιμωρημένων μαθητών/ριών σε μονοπάτια κοντά στο Λύκειο Morse στο Μπαθ του Μέιν ξεκίνησαν τον Οκτώβριο του 2024 και συνεχίστηκαν αυτό το φθινόπωρο (σημ.: άρθρο του Οκτωβρίου 2025).
«Στον γυρισμό, τα παιδιά φαίνονται πολύ αλλαγμένα, προς το καλύτερο», είπε η Trundy στην Washington Post. «Τα παιδιά μού το έχουν εκφράσει κιόλας. Μου έχουν πει, λ.χ., «Ήταν πραγματικά υπέροχο, ευχαριστούμε!»... Ακόμα κι αν δεν το εκφράζουν τόσο ξεκάθαρα, όμως, το βλέπω ότι μέσα τους νιώθουν καλύτερα».
(…) Τον Σεπτέμβριο του 2024, η Trundy είχε παρακολουθήσει ένα σεμνάριο στο οποίο ο ομιλητής συζήτησε τα οφέλη τού να περνάς μερικές ώρες σε εξωτερικούς χώρους. Σκέφτηκε ότι οι έξοδοι στη φύση θα μπορούσαν να βοηθήσουν μαθητές/ριες να καθαρίσουν το μυαλό τους και η διεύθυνση του σχολείου συμφώνησε να προσφέρει περιπάτους σε παιδιά που προτιμούσαν να μην παραμείνουν σε αίθουσα.
Τέσσερις μαθητές έκαναν την πρώτη πεζοπορία στο μονοπάτι Whiskeag πίσω από το σχολείο. Η είδηση για τις πεζοπορίες διαδόθηκε σε όλο το σχολείο -το οποίο έχει περίπου 600 μαθητές- παρακινώντας μερικούς ακόμη μαθητές να συμμετάσχουν κατά τις επόμενες εβδομάδες. Κατά τη διάρκεια των πεζοποριών, οι οποίες εκτείνονται σε περίπου τρία μίλια, τα παιδιά ακούν το θρόισμα των φύλλων, τα παπούτσια τους να πατούν ξερόκλαδα και τα έντομα να βουίζουν. Η ομάδα σταματάει σε ένα ρυάκι για να απολαύσει σνακ που φέρνει η Trundy -κράκερς τυριού, ρυζογκοφρέτες, γλυκά και νερό. Στη συνέχεια, τους διαβάζει ένα σύντομο ποίημα του Wendell Berry ή της Mary Oliver, το οποίο η Trundy ελπίζει να κάνει τα παιδιά να σκεφτούν να βάλουν μια νέα αρχή στη ζωή τους.
Τα παιδιά συχνά γίνονται πιο ομιλητικά, χαλαρά και παιχνιδιάρικα στο τέλος των πεζοποριών, δηλώνει η Trundy. (…) Παρόλα αυτά, μερικοί γονείς και κηδεμόνες απέσυραν τα παιδιά τους από τις πεζοπορίες, πιστεύοντας ότι δεν αποτελούσαν σωστή τιμωρία για τους κανόνες που παραβίαζαν, είπε η Trundy.
(…) Ο Soto, ο οποίος είπε ότι έχει κάνει τρεις από αυτές τις πεζοπορίες αφότου τον έπιασαν να χρησιμοποιεί το τηλέφωνό του και να ατμίζει στο σχολείο, δηλώνει πως ένιωθε μια «διέγερση» στο να παραβιάζει τους κανόνες. Αυτές οι πεζοπορίες, ωστόσο, τον βοήθησαν να ηρεμήσει και του έδωσαν μια διαφορετική οπτική για τα πράγματα.
Η Nelson-Walling είπε ότι είχε κάνει περίπου πέντε πεζοπορίες την προηγούμενη σχολική χρονιά, αφότου την έπιασαν να κάνει κοπάνες. Δυσκολευόταν να κάθεται ακίνητη σε μια τάξη, είπε. Μετά από κάθε πεζοπορία, όμως, ένιωθε καλύτερα και για πρώτη φορά ένιωσε, λέει, ότι ενδιαφερόταν για το σχολείο. Απόλαυσε τόσο πολύ τις πεζοπορίες, που πέρσι ζήτησε να πάει σε περισσότερες πεζοπορίες, παρόλο που δεν ήταν τιμωρημένη. «Δεν είχα κάποιο χόμπι πριν», είπε η Nelson-Walling. «Η πεζοπορία είναι πλέον κάτι που θα έλεγα ότι μου αρέσει».
Η Trundy δήλωσε ότι την τρέχουσα χρονιά (σ.σ.: 2025) είναι λιγότεροι οι μαθητές/ριες που έχουν τιμωρηθεί μέχρι στιγμής: δύο ή τρεις πηγαίνουν πεζοπορία κάθε εβδομάδα, αντί για έξι με επτά όπως ήταν μέχρι πρότινος -ένδειξη ότι το πρόγραμμα έχει αποτέλεσμα. Παρόλα αυτά, μια πεζοπορία την προηγούμενη εβδομάδα είχε πολυκοσμία. Μερικοί μαθητές που την προηγούμενη χρονιά έκαναν τέτοιου είδους πεζοπορίες ως ποινή, αποφάσισαν ότι, παρότι δεν έμπλεκαν πλέον σε μπελάδες, ήθελαν να συμμετάσχουν σε πεζοπορία. Η Trundy το εκλαμβάνει αυτό ως νίκη.
Η ιστορία αυτή δεν είναι αυτομάτως γενικεύσιμη. Ωστόσο, το παραπάνω συμβάν αποτελεί ένδειξη για το ότι πρακτικές τιμωρίας που ξεφεύγουν από την πειθαρχική λογική του εγκλεισμού ή/και αποκλεισμού και εσωτερικεύουν τη διαλογική ηθική της συνύπαρξης με τον/την τιμωρημένο/η μπορεί να αποδειχθούν περισσότερο αποτελεσματικές από τις άλλες.
Τα παιδιά δεν είδαν την πεζοπορία ως «επιβράβευση». Αντιθέτως, η Elsie δήλωνε παραπάνω ότι αρχικά προτιμούσε να μην κοπιάσει σωματικά περπατώντας και πως έκλινε στο να προτιμήσει την ευκολία της παραμονής στον σχολικό χώρο. Τι ήταν αυτό που έκανε την πρακτική να λειτουργήσει;
Είναι πιθανό ότι η πρακτική αυτή φάνηκε να δουλεύει αποτελεσματικά επειδή τα παιδιά, πέρα από το ότι ηρέμησαν από την επαφή με το φυσικό περιβάλλον,
α) ένιωσαν, μέσα από το ενδιαφέρον, τη μέριμνα και τον σεβασμό με τα οποία τους αντιμετώπισε η εκπαιδευτικός, ότι τους αναγνώριζε την αξία τους ως προσώπων. Δεν τους «απέβαλε» από τη διαδικασία, τους αναζήτησε και τους ενέταξε.
β) είχαν επιλογή –δεν ήταν άλλη μια μονολογική ανακοίνωση για το τι θα κάνουν.
γ) οι περίπατοι δεν είχαν πειθαρχικό αφήγημα. Δεν ήταν δηλαδή μέρος κάποιας στρατηγικής για να επιτευχθεί συγκεκριμένη αλλαγή στους/ις μαθητές/ριες, δεν επιχειρούσε να τους/τις «ξελογιάσει» και να κυριαρχήσει. Ήταν πρόσκληση εμπιστοσύνης προς τα παιδιά με διαλογική διάθεση μοιράσματος μιας εμπειρίας που η εκπαιδευτικός έκρινε αξιόλογη, χωρίς απαίτηση τελικού «προσδοκώμενου αποτελέσματος». Τα παιδιά ήταν ελεύθερα να νοηματοδοτήσουν όπως ήθελαν την εμπειρία.
Tο σχολείο τους απέκτησε λίγο νόημα, μέσα από μια ποινή.
