Το πρόβλημα
Το πρόβλημα στο σχολείο είναι ότι αφαιρεί το νόημα από τη μάθηση και από την καθημερινή ζωή σε αυτό.
Τι είναι το νόημα;
Αν το σκεφτεί κανείς από τη δική του/τ ης ζωή, νόημα για τον/την ίδιο/α έχει κάτι που απαντά σε κάποιο ερώτημα: Από το πώς εξηγείται κάτι στην καθημερινότητα, μέχρι τα υπαρξιακά ερωτήματα για τη ζωή και τον κόσμο. Κάτι που βοηθά κάποιον/α να εξηγήσει τον κόσμο γύρω του/της και τη θέση του/της στη ζωή. Κάτι που σου θυμίζει πως είσαι άνθρωπος. Διότι 'άνθρωπος' είναι το ον που νοηματοδοτεί.
Για να νοηματοδοτήσεις, όμως, χρειάζεται να διερωτηθείς. "Νόημα έχει ό,τι αποκρίνεται σε ένα ερώτημα. Οτιδήποτε δεν αποκρίνεται σε ένα ερώτημα, στερείται νοήματος για εμάς" (Μιχαήλ Μπαχτίν -βλ. και εδώ, σ. 222).
Αυτό ήταν πάντα το κίνητρο της μάθησης.
Ερωτήματα και ερωτήσεις
Ένα ερώτημα είναι μια απορία που αποσκοπεί σε κάτι που αυτός/ή που αναρωτιέται θεωρεί σημαντικό. Τον/τη συμπεριλαμβάνει, δηλαδή. Αντιθέτως, μια κοινή ερώτηση αποσκοπεί σε κάτι διεκπεραιωτικό (βλ. και εδώ, σελ. 182-185).
Για να νοηματοδοτεί το ερώτημα, λοιπόν, αυτό θα πρέπει είτε να έχει προκύψει από τον ίδιο τον άνθρωπο, είτε εκείνος να το έχει επιλέξει (πρβλ. και εδώ, σελ 159, και εδώ, σελ. 82). Το ερώτημα προτείνεται, η ερώτηση ανακοινώνεται.
Το εκπαιδευτικό σύστημα απονοηματοδοτεί τις γνώσεις που παρέχει και τη σχολική ζωή, διότι δεν λαμβάνει υπόψη του τα ερωτήματα των παιδιών για τον κόσμο και τη ζωή, μα τους ανακοινώνει ερωτήσεις (όπου δεν ανακοινώνει κατευθείαν τις απαντήσεις). Δεν τους διδάσκει τρόπους διαμόρφωσης ερωτημάτων, ούτε τους δίνει το περιθώριο να επιλέξουν προτεινόμενα ερωτήματα, ώστε να βοηθηθούν να σχεδιάσουν τον χάρτη τους για τον κόσμο.
Μετατρέπει τη μάθηση σε μίμηση και τους/τις μαθητές-ριες σε μιμητές-ριες.
Και αυτό, φυσιολογικά, το απορρίπτουν με διάφορους τρόπους τα παιδιά.
Σημ.: Τα παραπάνω δεν συνεπάγονται ούτε ότι δεν προσφέρονται χρήσιμες γνώσεις στο σχολείο ή ότι ένας/μια μαθητής/ρια δεν θα μπορέσει να βρει νόημα σε πτυχές του υπάρχοντος προγράμματος σπουδών, ούτε ότι ένας/μια εκπαιδευτικός δεν θα μπορέσει να ξαφνιάσει, να εμπνεύσει ή και να ενθουσιάσει μαθητές-ριές του/της με παρεχόμενες γνώσεις, ακόμα και να βοηθήσει στη νοηματοδότησή τους κατά τη διδασκαλία. Αυτό το αναγνώριζε κι ο θεωρητικός της Αποσχολειοποίησης, Ιβάν Ίλιτς (βλ. εδώ, στα γαλλικά με αγγλικούς υποτίτλους). Το πρόβλημα έγκειται στο ότι αυτά συμβαίνουν παρά το σχολείο, όχι χάρη στο σχολείο.
Εδώ περισσότερα για την απονοηματοδότηση: