Η απονοηματοδότηση δεν αφορά μόνο τις παρεχόμενες γνώσεις, μα και τη σχολική ζωή. Όταν νιώθουμε ότι η καθημερινότητά μας κυλά με εμάς μα χωρίς εμάς, είναι επειδή δεν αναγνωρίζεται περιθώριο να νοηματοδοτήσουμε τη ζωή μας. Δεν αναγνωρίζεται η φωνή μας, η δυνατότητα να θέσουμε ερωτήματα, να συμμετάσχουμε στη διαμόρφωση της πραγματικότητας. Ζούμε τον μονόλογο πάνω στη δραστηριότητά μας.

​

Η απονοηματοδότηση της σχολικής ζωής περνά μέσα από:

α) τον αποκλεισμό των μαθητών/ριών από τη λήψη αποφάσεων

β) τον καθορισμό της δραστηριότητάς τους στον χώρο και στον χρόνο 

Μονολογικές αποφάσεις

Οι μαθητές-ριες αποκλείονται από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Τα παιδιά αναγνωρίζονται θεσμικά ως υποκείμενα αποφάσεων μόνο στο άρθρο 45 του ν. 1566/1986, με το οποίο θεσπίζεται η λειτουργία των Μαθητικών  Κοινοτήτων. Αυτές όμως έχουν συμβουλευτικό ρόλο και η έννοια της συμμετοχής προϋποθέτει αντικειμενική και θεσμοθετημένη επίδραση στη λήψη αποφάσεων (βλ. κι εδώ, σελ. 39). Η συμβουλευτική παρουσία δεν είναι συμμετοχή. 

​

Μαζική λειτουργία
Η λειτουργία του σχολείου διοχετεύει τη δραστηριότητα των μαθητών/ριών μέσα από τεχνικές που καθορίζουν απρόσωπα αλλά και με ακρίβεια ατομικής μονάδας το τι θα κάνουν όλοι/ες ανεξαιρέτως, πού, πότε και πώς. Αυτό ελέγχεται με ακρίβεια και το αποτέλεσμα τιμωρείται ή επιβραβεύεται αναλόγως. Η διαδικασία δεν ξεκινά από την προσπάθεια να τους πείσει διανοητικά, διότι αυτό θα προϋπέθετε διάλογο και ο διάλογος αφήνει περιθώριο σε διαφωνίες και εναλλακτικά συμπεράσματα. Η διαδικασία προτάσσει τεχνικές ελέγχου της δραστηριότητας τους σώματος, το οποίο είναι ένα βασικό πεδίο ύπαρξης του ανθρώπου. 

​

Ο στόχος είναι να διαμορφωθούν άτομα που θα είναι εξοικειωμένα με τη μαζική λειτουργία της κοινωνίας, που δεν θα νιώθουν την ανάγκη να αμφισβητήσουν τις βασικές της παραδοχές, τις νόρμες της. Απώτερος σκοπός είναι να μπορεί να "ρέει" όσο πιο ανεμπόδιστα γίνεται ο κυρίαρχος μονόλογος στην κοινωνική λειτουργία. Αφού μιλάμε για ροή μονολόγου, δεν τίθεται λόγος για ερωτήματα καθώς αυτά είναι εξ ορισμού διαλογικά, και αφού μιλάμε για μαζική λειτουργία, δεν τίθεται λόγος για νοηματοδότηση, καθώς αυτή είναι εξ ορισμού προσωπική. 

Η ανάλυση αυτών των τεχνικών, της λειτουργίας τους και της αιτίας γέννησής τους είναι έργο του Μισέλ Φουκώ (Michel Foucault), ειδικά στη μελέτη του με τίτλο "Επιτήρηση και τιμωρία" (1975). Ονόμασε αυτήν τη λογική διακυβέρνησης ως πειθαρχική (disciplinary), ακριβώς επειδή επικεντρώνει πρωτίστως στη συμμόρφωση προς χάριν της αναπαραγωγής του κοινωνικού μηχανισμού και των διαχειριστών του, αντί, λ.χ., της επιχειρηματολογίας και της ελεύθερης συνεργασίας (πρβλ. και εδώ). 

​

[Διευκρίνιση: Ο όρος "πειθαρχική" σχετίζεται με την πειθάρχηση και όχι την πειθαρχία. Ως πειθαρχία μάλλον συνηθίζουμε να εννοούμε τον αυτοπεριορισμό της ασυδοσίας προς χάριν ενός σκοπού που υπερβαίνει τον εγωκεντρισμό μας. Αυτή η έννοια αναγνωρίζει τον άνθρωπο ως ελεύθερο πρόσωπο και όχι μόνο δεν αντιτάσσεται, μα καλωσορίζει τη διαλογικότητα. Ως πειθάρχηση εννοείται η ενεργητική άσκηση μονολόγου κυριαρχίας στο σώμα και στον νου ενός ανθρώπου προκειμένου αυτός να συντονιστεί με τις ανάγκες της κοινωνικής κυριαρχίας.]

​

Οι τεχνικές πειθάρχησης που εντόπισε ο Φουκώ σε όλους τους νεωτερικούς (δηλ. από τον 19ο αιώνα κι ύστερα) θεσμούς είναι οι εξής -εδώ με παραδείγματα από τη σχολική λειτουργία:

• Κατανομή στον χώρο. Κάθε μαθητής/ρια θα βρίσκεται σε περιφραγμένο κτήριο, σε καθορισμένη αίθουσα, σε καθορισμένη θέση καρέκλα, ταξιθετημένη σε διάταξη που εξυπηρετεί τη διδασκαλία του μονολογικού προγράμματος σπουδών. 

• Κατανομή στον χρόνο. Κάθε χρονική στιγμή του ωραρίου, κάθε άτομο πρέπει να βρίσκεται σε καθορισμένο χώρο για εγκεκριμένη δραστηριότητα (ωρολόγιο πρόγραμμα διδασκαλιών και διαλειμμάτων καθορισμένης διάρκειας, με ακρίβεια (δευτερο)λεπτου, για κάθε εργάσιμη ημέρα του σχολικού έτους.

• Ιεραρχική επιτήρηση. Ελέγχει τη δραστηριότητα και τις συμπεριφορές των παιδιών -λ.χ., το βλέμμα του/της διδάσκοντος/ουσας στην τάξη, οι εφημερίες στα διαλείμματα και οι επιτηρήσεις στις εξετάσεις. Οι διάδρομοι συνήθως ευθείς και πλατείς, για να βλέπει εύκολα ο/η επιτηρητής/ρια ό,τι κινείται. Ενίοτε, παράθυρα στις πόρτες των αιθουσών για να επιτηρείται η κατάσταση απ’ τον διάδρομο.

• Εξέταση. Διαγιγνώσκει το επίπεδο εκμάθησης των γνώσεων και των επιθυμητών συμπεριφορών (της κανονικοποίησης): Όλων των ειδών οι εξετάσεις, οι ασκήσεις, αλλά και η καθημερινή αλληλεπίδραση, τεχνικές που ακολουθούνται από τους αξιολογικούς χαρακτηρισμούς επιπέδου μάθησης (βαθμολογίες) και συμπεριφορών (χαρακτηρισμοί συμπεριφοράς «κοσμία», «κοσμιοτάτη» και οι σημερινές διατυπώσεις τους, ενημερώσεις γονέων). Ο «ατομικός φάκελος μαθητή-ριας», το μητρώο, το myschool.sch.gr, όλα είναι εργαλεία της τεχνικής της εξέτασης.

• Τιμωρία/επιβράβευση: Ακολουθούν την επιτυχή και ανεπιτυχή εκμάθηση των επιθυμητών γνώσεων και συμπεριφορών, αντίστοιχα (επιπλήξεις/επιβραβεύσεις προφορικές και γραπτές, αποβολές ωριαίες και ημερήσιες, αριστεία, βραβεία κ.λπ.) (πέρα από εδώ, βλ. και εδώ και εδώ, σελ. 135-139).

​

Σημείωση: Τα παραπάνω δεν αναφέρονται ως αυτομάτως απορριπτέα. Η οριοθέτηση των ανθρώπων είναι απαραίτητη για την καταπολέμηση της ασυδοσίας τόσο σε βάρος των υπολοίπων όσο και σε βάρος του εαυτού (λ.χ., η περίφραξη του χώρου είναι τεχνική κατανομής στον χώρο, μα και προστασία των παιδιών από έκθεση σε δυσανάλογους κινδύνους του εξωσχολικού χώρου). Απορριπτέα είναι η χρήση τους ως μέσων απονοηματοδότησης.